ຄວາມຄືບໜ້າການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດມະຕິສະພາແຫ່ງຊາດ ໃນການພັດທະນາພະລັງງານ ຄວາມຄືບໜ້າການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດບັນດານະໂຍບາຍ, ນິຕິກຳ, ກົນໄກຕ່າງໆ ໃນການພັດທະນາພະລັງງານໄຟຟ້າ ມະຕິສະພາແຫ່ງຊາດ ສະບັບເລກທີ 166/ສພຊ ລົງວັນທີ 26/6/2025, ທາງກະຊວງໄດ້ມີການປະຕິບັດຄືບໜ້າດັ່ງນີ້:

1: ການຄຸ້ມຄອງສັນຍາ, ພັນທະການເງິນ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ-ສັງຄົມ (ຈຸດສຸມ 1, 2, 3, 11)

1)      ການຄຸ້ມຄອງສັນຍາ (MOU/PDA/CA): ໄດ້ກຳນົດຢ່າງເຂັ້ມງວດໃນຮ່າງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍໄຟຟ້າ (ມາດຕາ 87) ໃຫ້ບົດບັນທຶກຄວາມເຂົ້າໃຈ (MOU) ແລະ ສັນຍາ PDA ມີອາຍຸບໍ່ເກີນ 24 ເດືອນ. ການຕໍ່ອາຍຸອະນຸຍາດໄດ້ພຽງ 1 ຄັ້ງ ບໍ່ເກີນ 24 ເດືອນ ແລະ ຕ້ອງປະຕິບັດໜ້າວຽກສຳເລັດຢ່າງໜ້ອຍ 2/3 ຂອງແຜນການ; ຫາກບໍ່ມີຄວາມຄືບໜ້າເກີນ 180 ວັນ ແມ່ນຈະຖືກຍົກເລີກສັນຍາ ແລະ ຍຶດເງິນຄໍ້າປະກັນທັນທີ.

2)      ການຊົດເຊີຍ ແລະ ຟື້ນຟູຊີວິດການເປັນຢູ່: ມອບໃຫ້ຄະນະກຳມະການຂັ້ນທ້ອງຖິ່ນ (RC/RMU) ເປັນເຈົ້າການຄຸ້ມຄອງ ໂດຍຜູ້ພັດທະນາໂຄງການຮັບຜິດຊອບຄ່າໃຊ້ຈ່າຍທັງໝົດ. ປັດຈຸບັນ ໄດ້ປິດວຽກງານຟື້ນຟູຊີວິດການເປັນຢູ່ສຳເລັດແລ້ວໃນຫຼາຍໂຄງການ (ເຊັ່ນ: ນ້ຳເທີນ 2, ເຊປ່ຽນ-ເຊນ້ຳນ້ອຍ, ເຊຂະໝານ 1).

3)      ນະໂຍບາຍພັນທະການເງິນ (ເພີ່ມລາຍຮັບໃຫ້ລັດ):

-     ຄ່າພາກຫຼວງ (Royalty): ປະຕິບັດຫຼັກການ “ອັດຕາສົ່ງອອກ ຕ້ອງສູງກວ່າຂາຍພາຍໃນ”. ໂຄງການສົ່ງອອກກຳນົດອັດຕາໃໝ່ໃຫ້ສູງຂຶ້ນ (ໄຟຟ້ານ້ຳຕົກ 6–7%; ແສງຕາເວັນ/ລົມ 3–4%); ສ່ວນໂຄງການສະໜອງພາຍໃນ ແມ່ນຫຼຸດຜ່ອນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເພີ່ມຕົ້ນທຶນການຜະລິດຂອງ ຟຟລ ແລະ ປະຊາຊົນ.

-     ອາກອນ ແລະ ພາສີ: ປະຕິບັດນະໂຍບາຍຜ່ອນຜັນແບບຂັ້ນໄດຕາມແບບຈຳລອງການເງິນ (Financial Model) ຕົວຈິງ ເພື່ອຮັບປະກັນການຊຳລະໜີ້ໂຄງການ (Project Finance) ໂດຍບໍ່ໃຫ້ລັດສູນເສຍລາຍຮັບ.

4)      ການກະກຽມຮັບໂອນໂຄງການ (BOT): ມາດຕາ 98 ຂອງຮ່າງກົດໝາຍ ໄດ້ກຳນົດໃຫ້ຜູ້ພັດທະນາຕ້ອງວາງແຜນມອບໂອນ ແລະ ປະເມີນຊັບສິນລ່ວງໜ້າ 5 ປີ, ດຳເນີນการສ້ອມແປງໃຫຍ່ (Overhaul) ລ່ວງໜ້າ 2 ປີ, ແລະ ຖ່າຍທອດເຕັກໂນໂລຊີພ້ອມທັງຝຶກອົບຮົມບຸກຄະລາກອນລັດລ່ວງໜ້າ 1 ປີ (ກຽມພ້ອມຮັບໂອນເຂື່ອນຫ້ວຍເຫາະ ປີ 2029 ແລະ ນ້ຳເທີນ 2 ປີ 2035).

2: ການຮັບປະກັນຄວາມໝັ້ນຄົງພະລັງງານ ແລະ ລະບົບສາຍສົ່ງ (ຈຸດສຸມ 4, 5, 6)

1.    ແຫຼ່ງຜະລິດເລັ່ງດ່ວນສະໜອງພາຍໃນ: ເລັ່ງຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໂຄງການໂຊລາຟາມເລັ່ງດ່ວນ 12 ແຫ່ງ (650 MW); ປັດຈຸບັນ ຈຳໜ່າຍໄຟເຂົ້າລະບົບແລ້ວ 2 ແຫ່ງ ຄື ເຊບັ້ງໄຟ (ຄຳມ່ວນ) ແລະ ນາບົງ (ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ) ລວມ 130 MW, ສ່ວນອີກ 4 ແຫ່ງພວມເລັ່ງກໍ່ສ້າງໃຫ້ທັນແຜນ.

2.    ການພັດທະນາໂຄງສ້າງສາຍສົ່ງ ແລະ ສະຖານີ:

-     ສາຍສົ່ງ 230 kV (ບຸລິມະສິດແກ້ໄຂຂໍ້ຂອດພາຍໃນ): ປະຕິບັດສຳເລັດແລ້ວ 617 ກມ, ແລະ ໃນປີ 2026 ພວມເລັ່ງກໍ່ສ້າງຕື່ມອີກ 4 ເສັ້ນທາງ 366 ກມ (ເຊັ່ນ: ນາເພຍ–ປາກມອງ 2, ນາຊາຍທອງ–ດົງໂພສີ) ເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ລວງຍາວລວມບັນລຸ 983 ກມ (ລື່ນແຜນການ 106.7%).

-     ສາຍສົ່ງ 500 kV: ສຳເລັດແລ້ວ 378.5 ກມ (ນາເພຍ–ເພຍລາດ, ພູວົງ–ບ້ານຫາດ); ປັດຈຸບັນພວມເລັ່ງສາຍສົ່ງ ນາໝໍ້ 3 ຫາ ຊາຍແດນຈີນ ເພື່ອເຊື່ອມຈອດຕາຂ່າຍ 500 kV ສອງຝ່າຍ.

-     ມາດຕາ 34 ຂອງຮ່າງກົດໝາຍ ໄດ້ກຳນົດຫຼັກການ “ເປີດໃຫ້ໃຊ້ສາຍສົ່ງຮ່ວມກັນ (Third Party Access)” ໂດຍເສຍຄ່າຜ່ານສາຍ (Wheeling Charge) ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນການລົງທຶນຊ້ຳຊ້ອນ.

 3: ການປັບປຸງຍຸດທະສາດ 2026–2035 ແລະ ໂຄງສ້າງລາຄາໄຟຟ້າ (ຈຸດສຸມ 7, 8)

1)      ຍຸດທະສາດການພັດທະນາພະລັງງານ 2026–2035: ແກ້ໄຂບັນຫາ “ໄຟເຫຼືອຍາມຝົນ, ຂາດແຄນຍາມແລ້ງ” ໂດຍຫັນປ່ຽນຈາກການເພິ່ງພານ້ຳ 92% ມາສູ່ຄວາມສົມດູນຂອງ Generation Mix ຮອດປີ 2035:

-     ກໍລະນີທີ 1 (ມີໂຮງໄຟຟ້າຄວາມຮ້ອນ): ກຳລັງຕິດຕັ້ງສະໜອງພາຍໃນ 9,678 MW (ເຂື່ອນ 68.1%, ໂຊລາ 17.5%, ຄວາມຮ້ອນ 8.8%, ລົມ 4.1%, ຊີວະມວນ 1.5%) ເພື່ອເປັນ Baseload ທີ່ໝັ້ນຄົງ.

-     ກໍລະນີທີ 2 (ບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນໃໝ່): ຕ້ອງເພີ່ມກຳລັງຕິດຕັ້ງເປັນ 10,760 MW ໂດຍເພີ່ມໂຊລາ ແລະ ລົມ ເປັນ 3,079 MW (18%), ເຊິ່ງຈະຕ້ອງມີມາດຕະການຕິດຕັ້ງລະບົບກັກເກັບພະລັງງານ (BESS) ເພື່ອຮັກສາສະຖຽນລະພາບ.

2)      ໂຄງສ້າງລາຄາໄຟຟ້າ ແລະ ການຟື້ນຟູ ຟຟລ (2025–2029):

-     ປັບປຸງລາຄາໃຫ້ສະທ້ອນຕົ້ນທຶນຕົວຈິງຕາມກົນໄກເສດຖະກິດ ເພື່ອແກ້ໄຂໜີ້ສິນ ຟຟລ ແຕ່ຮັກສາຄວາມສາມາດແຂ່ງຂັນ.

-     ປະຕິບັດນະໂຍບາຍລາຄາຕາມຊ່ວງເວລານຳໃຊ້ (TOU) ແລະ ອັດຕາຕາມລະດູການ (Seasonal Tariff) ສຳລັບອຸດສາຫະກຳໜັກ ແລະ Data AI.

-     ປົກປ້ອງສັງຄົມ: ນຳໃຊ້ອັດຕາ Progressive Tariff ເກື້ອກູນຜູ້ມີລາຍໄດ້ໜ້ອຍ ແລະ ຍົກເວັ້ນ VAT 0% ສຳລັບຜູ້ຊົມໃຊ້ບໍ່ເກີນ 300 kWh/ເດືອນ. ຖ້າລັດຖະບານມີນະໂຍບາຍອຸດໜູນຂະແໜງໃດໜຶ່ງ ຕ້ອງມີງົບປະມານຊົດເຊີຍແຈ້ງ ໂດຍບໍ່ປະໃຫ້ ຟຟລ ແບກຫາບພຽງຝ່າຍດຽວ.

 4: ການປັບປຸງນິຕິກຳ ແລະ ການແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງ (ຈຸດສຸມ 9, 10)

1)      ຮ່າງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍໄຟຟ້າ (ສະບັບປັບປຸງ 2026): ກະຊວງໄດ້ຄົ້ນຄວ້າປັບປຸງສຳເລັດ ໂດຍຜ່ານກອງປະຊຸມລັດຖະບານແລ້ວ ແລະ ກະກຽມສະເໜີຕໍ່ກອງປະຊຸມສະພາແຫ່ງຊາດ, ເຊິ່ງມີ 3 ຫຼັກການໃໝ່ທີ່ສຳຄັນ:

-     ມາດຕາ 109: ກຳນົດພັນທະໃຫ້ທຸກໂຄງການຜະລິດໄຟຟ້າເພື່ອສົ່ງອອກ ຕ້ອງສະຫງວນພະລັງງານບໍ່ຫຼຸດ 10% ໄວ້ສະໜອງພາຍໃນປະເທດ.

-     ມາດຕາ 31 & 40: ເປີດກວ້າງໃຫ້ມີການຜະລິດໄຟຟ້າຊົມໃຊ້ເອງ ແລະ ການຊື້-ຂາຍໄຟຟ້າໂດຍກົງ (Direct PPA) ລະຫວ່າງຜູ້ຜະລິດ ແລະ ລູກຄ້າອຸດສາຫະກຳຂະໜາດໃຫຍ່.

-     ມາດຕາ 119: ສ້າງຕັ້ງ “ຄະນະກຳມະການຄຸ້ມຄອງພະລັງງານໄຟຟ້າແຫ່ງຊາດ (ຄຟຊ)” ເພື່ອເປັນກົນໄກກຳກັບດູແລນະໂຍບາຍ, ລາຄາ ແລະ ສັນຍາສຳປະທານ ຢ່າງເປັນເອກະພາບ.

2)      ການແບ່ງຂັ້ນຄຸ້ມຄອງຕາມທິດ 3 ສ້າງ: ແບ່ງອຳນາດອະນຸມັດໂຄງການໄຟຟ້າລະຫວ່າງສູນກາງ ແລະ ທ້ອງຖິ່ນຢ່າງຈະແຈ້ງ (ມາດຕາ 68): ເມືອງອະນຸມັດ 100\kW, ແຂວງອະນຸມັດ 100\kW ຫາ 5,000\kW, ແລະ ລັດຖະບານອະນຸມັດ > 5 MW ຂຶ້ນໄປ (ຫາກເກີນ 100\MW} ຕ້ອງຜ່ານຄະນະປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ), ພ້ອມດຶງອົງການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນເຂົ້າຮ່ວມໃນການເຈລະຈາສັນຍາ ແລະ ຕິດຕາມກວດກາແຕ່ຫົວທີ.